مطالعات تطبیقی ​​فقه و حقوق خانواده

مطالعات تطبیقی ​​فقه و حقوق خانواده

حریم خصوصی دیجیتال زوجین در فقه امامیه و حقوق ایران: تحلیل حدود دسترسی، تعهدات خانوادگی و ادله الکترونیکی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه ولایت ایرانشهر
چکیده
گسترش فناوری‌های ارتباطی، روابط زوجین را با مسائل تازه‌ای درباره محرمانگی داده‌ها، حدود دسترسی به اطلاعات شخصی و استفاده از شواهد دیجیتال در اختلافات خانوادگی مواجه ساخته است. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین معیارهای فقهی و حقوقی تنظیم تعارض میان حریم خصوصی هر یک از زوجین، تعهدات ناشی از زوجیت و ضرورت اثبات دعاوی خانوادگی است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع فقه امامیه، قوانین ایران و مطالعات تطبیقی، سه محور مرتبط اما متمایز را بررسی می‌کند: مشروعیت دسترسی به داده‌های همسر، آثار رفتارهای دیجیتال بر حقوق و تکالیف خانوادگی و شرایط ارزیابی ادله الکترونیکی. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که صرف رابطه زوجیت، مجوز نامحدودی برای دسترسی به مکاتبات، حساب‌ها و اطلاعات شخصی همسر ایجاد نمی‌کند؛ همان‌گونه که استناد به حریم خصوصی نیز لزوماً مانع بررسی آثار قانونی رفتارهای زیان‌بار یا ناقض تعهدات اثبات‌شده نیست. تشخیص حکم هر رفتار، به عواملی از جمله رضایت، حدود اذن، نوع داده، هدف و شیوه دسترسی و شرایط تحقق عنوان فقهی یا حقوقی مربوط بستگی دارد. همچنین، برای ارزیابی ادله الکترونیکی باید اصالت، تمامیت، قابلیت انتساب، شیوه تحصیل و ارزش اثباتی داده‌ها به‌صورت مستقل بررسی شود. نوآوری پژوهش در صورت‌بندی چارچوبی سه‌محوری برای تفکیک مشروعیت دسترسی، دلالت محتوای داده بر نقض تعهدات و اعتبار اثباتی آن است. در نهایت، الگوی تحلیلی «خلوت متعهدانه» با هدف ایجاد توازن میان استقلال فردی زوجین، مسئولیت‌های خانوادگی و دادرسی منصفانه پیشنهاد می‌شود.
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 آبان 1405