نهاد فرزندخواندگی بهعنوان یکی از سازوکارهای حمایتی از کودکان بیسرپرست، در بسیاری از نظامهای حقوقی جهان پذیرفته شده و آثار نسبی، ارثی و هویتی برای کودک تحت سرپرستی ایجاد میکند. بااینحال، در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران، تحت تأثیر فقه امامیه، این نهاد با محدودیتهای جدی مواجه است و بهجای آن، نهاد «سرپرستی» با آثار حقوقی محدود تعریف شده است. قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بیسرپرست و بدسرپرست مصوب ۱۳۹۲، با حفظ موازین شرعی، درصدد پاسخگویی به نیازهای اجتماعی بوده، اما چالشهایی چون عدم تحقق محرمیت شرعی، محرومیت از ارث و بحران هویت کودک همچنان پابرجاست. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی–تطبیقی، به بررسی مبانی فقهی نهاد سرپرستی در فقه امامیه، تحلیل قانون ۱۳۹۲، و مقایسه تطبیقی با مذاهب اربعه اهلسنت و قوانین کشورهای اسلامی چون مصر، اردن و تونس میپردازد. ابزارهای جبرانی فقهی مانند وصیت، وقف، رضاع، هبه، صلح و ولایت حاکم، و ظرفیتهای فقه حکومتی برای صدور احکام حمایتی در حوزه احوال شخصیه بررسی شدهاند. یافتهها نشان میدهد مذاهب اهلسنت با بهرهگیری از قواعدی چون مصالح مرسله، استحسان و سد ذرایع، انعطاف بیشتری در پذیرش نهادهای حمایتی دارند. در فقه امامیه نیز، با استناد به قواعدی چون «اهم و مهم»، «لاضرر» و «ولایت حاکم»، امکان صدور حکم حکومتی برای رفع محدودیتهای فقهی وجود دارد. مقاله در پایان، پیشنهادهایی برای اصلاح قانون، تدوین آییننامههای تخصصی، و تقویت نظارت اجرایی ارائه میدهد.
ملکشاه، آرزو و الهی، علیرضا. (1405). فرزندخواندگی در حقوق ایران و مذاهب خمسه با نگاهی تطبیقی به قوانین کشورهای اسلامی. (e10175). مطالعات تطبیقی فقه و حقوق خانواده، ()، e10175 https://doi.org/10.22111/csjfl.2026.56283.1016
MLA
ملکشاه، آرزو، و الهی، علیرضا. "فرزندخواندگی در حقوق ایران و مذاهب خمسه با نگاهی تطبیقی به قوانین کشورهای اسلامی" .e10175 ، مطالعات تطبیقی فقه و حقوق خانواده، ، 1405، e10175. doi: 10.22111/csjfl.2026.56283.1016
HARVARD
ملکشاه، آرزو، و الهی، علیرضا. (1405). 'فرزندخواندگی در حقوق ایران و مذاهب خمسه با نگاهی تطبیقی به قوانین کشورهای اسلامی'، مطالعات تطبیقی فقه و حقوق خانواده، (), e10175. doi: 10.22111/csjfl.2026.56283.1016
CHICAGO
ملکشاه، آرزو و الهی، علیرضا، "فرزندخواندگی در حقوق ایران و مذاهب خمسه با نگاهی تطبیقی به قوانین کشورهای اسلامی." مطالعات تطبیقی فقه و حقوق خانواده، (1405): e10175, doi: 10.22111/csjfl.2026.56283.1016
VANCOUVER
ملکشاه آرزو، الهی علیرضا. فرزندخواندگی در حقوق ایران و مذاهب خمسه با نگاهی تطبیقی به قوانین کشورهای اسلامی. مطالعات تطبیقی فقه و حقوق خانواده. 1405;():e10175. doi: 10.22111/csjfl.2026.56283.1016