مسئولیت کیفری آثار جسمی ناشی از آزار بدنی کودک مورد آزار در محیط خانواده از دیدگاه مذاهب خمسه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران.

2 نویسنده مسئول، دانشیار گروه فقه و حقوق شافعی، دانشکده فقه و حقوق مذاهب اسلامی، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران.

10.22111/csjfl.2026.55198.1008

چکیده

کودک‌آزاری جسمی در محیط خانواده از مهم‌ترین اشکال نقض حقوق کودکان به شمار می‌رود و آثار ناشی از آن، از جمله جراحت، کبودی، شکستگی استخوان و سوختگی، افزون بر پیامدهای جسمانی و روانی، دارای آثار و ضمانت اجراهای فقهی و حقوقی قابل توجهی است. با وجود اهمیت این موضوع، چگونگی مسئولیت کیفری ناشی از این آسیب‌ها در مذاهب اسلامی و مبانی اختلاف یا اشتراک دیدگاه‌های فقهی در این زمینه کمتر به‌صورت تطبیقی مورد بررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین مسئولیت کیفری ناشی از آثار جسمی کودک‌آزاری در محیط خانواده و تحلیل مبانی فقهی آن در مذاهب خمسه (امامیه، حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی) و با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی و مطالعات کتابخانه‌ای انجام شده است. در این راستا، مهم‌ترین منابع فقهی معتبر هر مذهب بررسی و دیدگاه‌های مربوط به جراحات، کبودی‌ها، شکستگی استخوان و سوختگی از حیث قصاص، دیه، ارش و تعزیر مورد مطالعه و مقایسه قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تمامی مذاهب اسلامی در اصل حرمت آزار جسمی کودک، لزوم حمایت از تمامیت جسمانی وی و مسئولیت مرتکب اتفاق نظر دارند؛ با این حال، در تعیین میزان دیه، شرایط اجرای قصاص، قلمرو ارش و حدود اختیارات حاکم در اعمال تعزیر اختلافاتی مشاهده می‌شود. این اختلافات عمدتاً ناشی از تفاوت در مبانی استنباط فقهی، نحوه استناد به ادله روایی و شیوه تفسیر قواعد فقهی مرتبط با جنایات بر نفس و اعضا است. همچنین بررسی تطبیقی دیدگاه‌ها نشان می‌دهد که با وجود تفاوت‌های موجود، ظرفیت‌های قابل توجهی در فقه اسلامی برای حمایت کیفری از کودکان بزه‌دیده وجود دارد که می‌تواند در توسعه و تقویت سیاست‌های حمایتی در نظام‌های حقوقی معاصر مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مطالعات تطبیقی ​​فقه و حقوق خانواده
دوره 1، شماره 1
فروردین 1405
صفحه 158-182

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار