امکان سنجی فقهی حقوقی مشارکت الزامی زوجه در تأمین نفقه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول، دانش‌آموخته دکتری، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشکده الهیات، حقوق و معارف اسلامی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

2 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، حقوق و معارف اسلامی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان. ایران.

3 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، حقوق و معارف اسلامی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان. ایران.

10.22111/csjfl.2026.55157.1005

چکیده

در فقه اسلامی، مسئولیت تأمین مالی خانواده، از جمله نفقه، بر عهده زوج است؛ با این حال، زوجه می‌تواند در تأمین هزینه‌های زندگی مشارکت نماید. مقاله حاضر با روش تحلیلی-توصیفی به بررسی این پرسش می‌پردازد که آیا مشارکت مالی زوجه به‌صورت الزام‌آور امکان‌پذیر است یا خیر. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که در برخی موارد، الزامات قانونی برای پرداخت هزینه‌های زندگی از سوی زوجه متصور است. بر اساس اصل آزادی قراردادها (ماده ۱۰ قانون مدنی)، زوجین می‌توانند با توافق دوجانبه، مسئولیت‌های مالی را میان خود تقسیم کنند. این مسئولیت‌ها می‌توانند از طریق قراردادهایی نظیر عقد صلح یا هبه به‌طور قانونی محقق شوند. در صورتی که زوجه دارای تخصص و درآمد کافی باشد، می‌تواند بخشی از مخارج زندگی را به‌طور قانونی و الزامی تعهد نماید. این تعهدات با توجه به اصول قوانین مدنی و آموزه‌های اخلاقی، معتبر و اجرایی خواهند بود. دیدگاه‌های فقهی نیز مشارکت مالی زوجه را نه تنها مجاز، بلکه در راستای اهداف اجتماعی اسلام و تحقق عدالت در خانواده می‌دانند. علاوه بر این، در شرایط اضطرار اقتصادی که زوج قادر به تأمین نفقه نباشد و تداوم این وضعیت موجب عسرت و حرج شدید برای خانواده گردد، می‌توان با استناد به قواعد ثانویه فقهی، از جمله «قاعده اضطرار»، زوجه را به‌صورت مستقیم و بدون نیاز به توافق پیشین، به مشارکت در تأمین نفقه ملزم نمود. بنابراین، تعهدات مالی زوجه در قالب قراردادهای خصوصی، از جمله عقد صلح یا هبه، بر اساس اصول شرعی و قانونی قابل اجراست و در شرایط اضطراری نیز الزام ثانویه وی بر مبنای قواعد مذکور، قابل توجیه و دفاع است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات