تحلیل فقهی حقوقی اعتبار سوگند صغیر و مجنون در اثبات حق ، دیدگاه ، ادله و راهکارهای جایگزین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق، دانشکده حقوق و معارف اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی مشهد، مشهد، ایران.

2 نویسنده مسئول، استادیار گروه قضائی اسلامی، پژوهشگاه قوۀ قضاییه قم، قم ایران،

3 استادیار، گروه حقوق و معارف اسلامی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

10.22111/csjfl.2026.57081.1019

چکیده

سوگند به عنوان یکی از ادله اثبات دعوا، در نظام حقوقی ایران و فقه امامیه، جایگاه ویژه‌ای دارد. با این حال، در مورد اعتبار سوگند صغیر و مجنون، به دلیل فقدان اهلیت قانونی، چالش‌هایی وجود دارد. این پژوهش با هدف بررسی چالش‌های فقهی و حقوقی سوگند صغیر و مجنون در اثبات حق، به ویژه در قالب سوگند استظهاری، به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که دو نظریه اصلی در این زمینه وجود دارد: نظریه منع مطلق توکیل در سوگند و نظریه جواز توکیل. با بررسی ادله هر دو نظریه و با تأکید بر اصل مصلحت و غبطه صغیر و مجنون، دیدگاه برگزیده، قائل به جواز نیابت در سوگند صغیر و مجنون است، اما با رعایت شرایط و قیودی همچون اذن ولی یا قیم، علم نایب به صحت ادعا، احراز مصلحت صغیر و مجنون، و ضرورت. علاوه بر نیابت، راهکارهای دیگری همچون انتظار تا زمان بلوغ و افاقه، استناد به سایر ادله اثبات دعوا، و تحقیق و بررسی توسط دادگاه نیز می‌توانند مورد توجه قرار گیرند. این پژوهش، ضمن تبیین خلأهای قانونی و رویه قضایی موجود، پیشنهادهایی را برای قانون‌گذار، محاکم و پژوهشگران ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات